SEMANTİK/ANLAMSAL WEB (WEB 3.0) ve ETKİLERİ

World Wide Web (www), CERN’de (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi) bilgisayar programcısı olarak çalışan Tim Berners-Lee’nin 1989 yılında HTML (HyperText Markup Language) adlı bilgisayar etiket dilini geliştirmesiyle oluşmuştur. Sonraları HTML diliyle hazırlanmış web sayfaları için tarayıcı programı geliştirilmiş ve web, yaygın biçimde kullanılabilecek bir yapı haline getirilmiştir. Ayrıca web, Tim Berners-Lee’nin başkanlığını yaptığı W3C (The World Wide Web Consortium) tarafından geliştirilmeye de devam etmektedir. Gelişen teknolojik altyapı ve ilk kurulduğu yıllarda hayal bile edilemeyecek; resim, müzik, video ve oyun paylaşımlarının gerçekleştirilmesini bu konsorsiyumun yönlendirmeleri sağlamıştır.

 

 

“Semantik web” kavramı, www’in mucidi Tim Berners-Lee tarafından 1999 yılında şu sözlerle açıklanmıştır (Berners-Lee, 1999):

 

 

 

Bütün verileri (içerikler, linkler, insanlar ve bilgisayarlar arasındaki etkileşimler) analiz edebilme yeteneğine sahip bir web rüyam var. Henüz ortaya çıkmamış olan bir “Semantik Web” bunu olanaklı kılacaktır. Ancak bu gerçekleştiğinde, günlük ticaret, bürokrasi ve günlük yaşantımız birbirleriyle konuşan makineler tarafından yürütülecektir. İnsanlar tarafından çağlar boyunca söylenegelen “zeki sistemler” sonunda gerçekleşecektir.

 

 

 

Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için semantik tanımı üzerinden yola çıkmak gerekir. Semantik, kelime anlamı olarak “Anlam Bilim”dir. Anlamları inceleyen bilim olarak düşünülebilir. Web’in semantik bir sistem üzerinden çalışması ise temelde; insanlar ve yazılımlar arasında anlamsal bir ilişki kurgulaması olarak düşünülebilir. Söz konusu ilişkilendirme hem daha hızlı sonuçlar almayı sağlarken hem de yalnızca insanlar arasındaki etkileşimi değil makinelerle insanlar arasındaki etkileşimi de zirveye taşımaktadır (https://www.guzel.net.tr/blog/genel/web-3-0-nasil-dogdu-hangi-ozel-liklere-sahip.html).

 

 

 

Yakın gelecekteki web yapısında, bilgisayar sistemlerinin birbirleri üzerinde barındırdıkları bilgilerin makineler tarafından anlaşılır hale gelmesi ve kullanılması için gerekli çalışmalar yapılmaktadır. Diğer ifadeyle bu web yapısının bilgisayarları okuyabilen, anlayabilen ve yorumlayabilen bir sistem olması planlanmaktadır. Bir başka deyişle, web’de yer alan tüm içeriğin tek bir devasa veri tabanında yer alması gibi düşünülüp, kullanıcıların bir konuyla ilgili tüm detaylara ulaşabilmesine imkân tanınması üzerinde çalışılmaktadır. Bunun için web sitelerinin ortak dillerinden en yaygın kullanılanı “XML dili” önemli bir araç olarak değerlendirilmektedir. Tüm web içeriğinin XML çatısı altında birleştirilmesiyle birlikte, dünyanın en büyük bilgi içeriğini oluşturması beklenmektedir (Emek, 2009).

 

 

 

Semantik/Anlamsal web olarak adlandırılan bu yapı, bilgisayarların ihtiyaç duyulan bilgiyi farklı web siteleri üzerinden toplayabilmesi mantığına dayalı bir sistemdir. Bu sistem, giderek büyüyen ve devasa bir veri ambarı olan web’in içinde istenen bilgiye hızlı bir şekilde ulaşabilmesine imkân vermektedir. Bununla birlikte anlamsal web, web sitelerinin kullanıcıların ilgi alanlarına göre kişiselleştirilmesine, diğer ifadeyle kullanıcılara göre farklı tepkiler veren web sitelerinin oluşturulmasına imkân tanıyan yeni nesil web olarak ifade edilebilir.

 

 

 

HTML (HyperText Markup Language) Web Sayfaları (Web 1.0)

Web teknolojileri, gelişimi açısından incelendiğinde, HTML web sayfaları ilk evreyi oluşturmaktadır. Web 1.0, sadece web sitesini yayınlayanlar ve sitedeki bilgileri okuyanlardan ibarettir. Bu web anlayışının temelinde bir içerik yayınlayıcı bir de içerik okuyucu vardır. Web 1.0’da site ziyaretçileri ile herhangi bir etkileşim kurulmamaktadır.

Yeni bilgilerin sisteme yüklenmesi ihtiyacından doğan web sayfalarının güncellenmesindeki zorluklar, daha yönetilebilir ve kolay güncellenebilir, veri tabanları ile bütünleşmiş çalışabilen bir web yapısının oluşturulması ihtiyacını doğurmuştur. İçeriği devamlı güncellenen web sayfaları da dinamik yapıların ve ilgili teknolojilerin ortaya çıkmasını desteklemiştir.

 

 

Dinamik Web Sayfaları (Web 2.0)

Önemli dönüşümler yaşayan web’de, ortamındaki ağ üzerinden bilginin yayımlanması ve kullanıcıların bu bilgiyi kendi bilgisayarlarına aktarmaları üzerine kurulu mevcut yapı değişikliğe uğramıştır. Web 2.0 teknolojisi ile birlikte web siteleri üzerinde; etkileşimli, kullanıcıların görüş ve düşüncelerini paylaşabilmelerine olanak sunan, çeşitli paylaşımlar için web üzerinde uygun araçların geliştirildiği (Youtube, Facebook gibi) ortamlar oluşturulabilmektedir. Blog sayfalarının yaygınlaşması, dinamik içerikli web sayfalarının artmasını sağlayan önemli bir yaklaşımın yansıması olarak değerlendirilebilir. Böylelikle internet kullanıcılarının web programlama dillerini bilmelerine gerek olmadan, kendilerine özgün web siteleri hazırlamaları, bilgi kaynaklarını paylaşmaları, site ziyaretçileri ile etkileşime girmeleri mümkün hale gelmiştir.

 

 

 

Semantik/Anlamsal Web (Web 3.0)

Anlamsal web, web teknolojilerinin gelişimi ve bu teknolojilerin geleceği açısından çok önemli bir kavram olarak değerlendirilebilir. Henüz konuyla ilgili çalışmalar yapan firmaların kendi iç internetleri (intranet) üzerinde projelerin geliştirilmesi, denemelerin yapılması ve deneysel anlamda standartların oluşturulması amacıyla kullanılmaktadır. Web 3.0 teknolojisi, web siteleri üzerinden bilgi çıkarımında bulunan, kişiye özel ve daha etkili sonuçlar veren içerik tabanlı arama motorları ve kişisel farklılıkların ya da özelliklerin web siteleri üzerinden toplanarak bilgilerin değerlendirildiği portalların geliştirilmesi temeline dayanmaktadır.

 

 

Anlamsal web, kişi ya da organizasyonların ihtiyaç duyduğu servisleri arama ve düzenleme işini bilgisayarların yapması mantığına dayanmaktadır. Sadece içeriğe değil, web üzerindeki servislere de erişim imkânı sağlamaktadır (Berners-Lee, 2001). Yazılım ajanları adı verilen özerk yapılar sayesinde sayfa sayfa dolaşarak, web sayfalarının anlam ifade eden içeriğine, temsil ettikleri kullanıcıların yerine karmaşık işlemler gerçekleştirebildikleri bir ortam oluşturmayı hedeflemektedir (Berners-Lee, Hendler ve Lassila, 2001). Bu bağlamda anlamsal web’in bilgi yönetiminde önemli bir rol üstlendiği ifade edilebilir (Davies, Fensel ve van Harmelen, 2003: 265).

 

 

Semantik web alanı ile ilgili farklı boyutlarda ve alanlarda çalışmalar sürdürülmektedir. İngiltere tabanlı “Garlik” firması (www.garlik.com), dijital dünyada kişisel verinin kontrolü için semantik web teknolojisini kullanmaktadır. Özellikle bu şirket, kişilerin kendileri hakkında web’de neler bulunduğunu ve bu bilgilerin nasıl toplanacağını keşfetmesi için çalışmaktadır. Yahoo firması RDF ve OWL tabanlı geliştirilmiş olan “Yahoo Food”u (food.yahoo.com) 2006’da tanıtmıştır. “Teranado” firması (www.teranado.com), özellikle biyoloji alanındaki bilimsel verinin entegrasyonu için semantik web teknolojilerini kullanmaktadır. “Joost” firması ise (www.joost.com) internet TV uygulamasında RDF teknolojisini kullandığını duyurmuştur. Bunların dışında veri tabanı oluşturmada lider firmalardan olan ve bu işin kurucularından olan IBM ve ORACLE, bu alanda çalışmalar yapmaktadır.

 

 

 

Web 3.0’ın Etkileri

Günümüzde eğitim amaçlı web servisleri kritik bir süreçten geçmektedir. Bu süreçte web’deki bilgi yoğunluğu çok kritik boyutlara ulaşmış, kullanıcıların bireyselleştirilmiş ve birbirleriyle uyumlu çalışabilen web platformlarına yönelik talepleri artmıştır. Web teknolojileri, bu talepleri karşılamak için yeni açılımlara yönelmek durumunda kalmıştır. Semantik web ile ilgili teknolojik gelişmelerin ileride hangi boyutlara doğru gideceğini tahmin etmek çok zor olmakla birlikte günümüzde semantik web, birlikte işlerlik, paylaşılabilirlik ve yeniden kullanılabilirlik konularına odaklanmaktadır. Hiç şüphesiz semantik web ile ilgili teknolojiler yeni nesil e-öğrenme ortamlarını büyük ölçüde etkileyecektir. Semantik web sayesinde oluşturulacak zeki web sistemleri, eğitimcilere ve öğrenenlere daha esnek ve etkili içerikler sağlayabilecek gibi görünmektedir. Bu sayede e-öğrenme süreçlerinde roller, amaçlar, gereksinimler ve görevler yeniden sorgulanmaya başlayacaktır (Şendağ, 2008).

 

 

 

Bilgi çağında “daha fazla bilgi”, “daha fazla güç” anlamına gelmekte iken bilginin bu kadar yoğun artışı, var olan bilgiye ulaşım ve kullanımın eskisine göre arttığı dönemde, bilgi yığını içinde bireylerin kaybolmasına da neden olmaktadır. Web, ilk ortaya çıkışı ve o günkü kullanımlarına göre büyük yol kat etmiştir. Web 2.0 kullanılmaya başlanmış, web 3.0’dan söz edilmeye başlanmıştır. Semantik web çalışmaları bilgiyi makinelerin anlayacağı hale getirip, makinelere bilgiyi yorumlatma çalışmalarını sürdürmektedir. Klasik HTML sayfalarında herhangi bir bilgi web’de yer alırken bilginin anlamlandırılması gibi bir durum söz konusu olmamaktadır. Örneğin, bir e-posta adresi web’de yer alırken bir adres olarak kodlanmamış, ekranda birden fazla karakter olarak metin halinde yer almıştır. Semantik web; bilgileri toplama, sentezleme, sonuçlar için çapraz referans sağlama olanağı sunacaktır. Yazılım ajanları birçok kaynaktan elde ettiği bilgiyi kişi için anlamlı bir bütün haline getirecek ve diğer yazılım ajanları ile paylaşacaktır.

 

 

 

Internet, günümüz bireylerinin yaşamının neredeyse vazgeçilmez teknolojisi haline gelmiştir. Bilgisayar ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler web mimarisini de etkilemiş ve bilgi paylaşımını kolaylaştıracak şekilde yenilenmiştir. Web 2.0 ile birlikte internet kullanıcılarının web sayfalarına aktif olarak katkıda bulunabilmeleri devrim niteliğinde bir gelişme olup, gelecek teknolojilere de ışık tutmuştur. Mevcut internet altyapısıyla dünya genelinde oluşturulmuş milyonlarca web sitesi içinde kaybolmaya başlanan günümüzde anlamsal web (web 3.0) teknolojisinin arama motorları içinde kullanılmasına yönelik çalışmalar, kullanıcıların aradıkları bilgiye daha kolay ve hızlı ulaşabilmesini hedeflenmektedir.

 

 

Semantik web gelişimini tamamlamamış olmasına rağmen kullanıcılar için heyecan verici gelişmeleri beraberinde getirmektedir. İlk web sayfasının yayınlanmasından bu yana 20 yıla yakın zaman geçmiş olmasına rağmen web birçok yenilikle milyarlarca web sayfası ile çoğalmaya ve yeni web araçlarını bünyesine katarak çeşitlenmeye devam etmektedir(Şendağ, 2008).

 

 

Bugünkü yapısıyla internet, çeşitli alanlarda bilgi altyapısının oluşturulması ve yaygınlaştırılmasında yeni olanaklar sağlamış ve bu alandaki etkinliklere ivme kazandırmıştır.

Önümüzdeki yıllarda semantik web ile ilgili gelişmeler yeni nesil e-öğrenme ortamlarını

 

 

etkisi altına alacaktır. Bu nedenle bu konularda ülkemizde uyum ve altyapı çalışmaları yapılmalıdır. Zamanla semantik web için eğitim standartları geliştirilmelidir.

 

 

 

Kaynakça

Berners-Lee, T. (1999). Weaving the Web: The past, present and future of the World Wide Web by its inventor (London: Orion Business).

Berners-Lee, T. (2001). Services and semantics: Web architecture. W3C. http://www.w3.org/2001/04/30-tbl adresinden 20.05.2020 tarihinde indirilmiştir.

Berners-Lee, T., Hendler, J. ve Lassila, O. (2001). “The semantic web”. Scientific American, 184(5): 34-43.

Davies, J., Fensel, D., & van Harmelen, F. (2003). Towards the Semantic Web: Ontology-driven Knowledge Management. England: John Wiley & SONS, LTD.

Emek, M. S. (2009). Web 3.0 nedir? – Web 2.0 ve Web 1.0 la farkları. http://serdaremek.blogcu.com/web-3-0-nedir-web-2-0-ve-web-1-0-lafarklari_39618991.html adresinden 15.05.2020 tarihinde indirilmiştir.

https://www.guzel.net.tr/blog/genel/web-3-0-nasil-dogdu-hangi-ozel-liklere-sahip.html. 20.05.2020 tarihinde indirilmiştir.

Şendağ, S. (2008). “Web’de yeni eğilimler: E-öğrenme ortamlarına entegrasyonu. 8. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Konferansı. 20 Mayıs 2020 tarihinde http://ietc2008.home.anadolu.edu.tr/ietc2008/195.doc adresinden alınmıştır.

www.garlik.com adresinden 18.05.2020 tarihinde indirilmiştir.

www.joost.com adresinden 18.05.2020 tarihinde indirilmiştir.

www.teranado.com adresinden 18.05.2020 tarihinde indirilmiştir.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Popüler Yazılarımız

Okul Seçimi ve Değiştirmede Nelere Dikkat Etmeliyiz?

Okul, çocuğun yetenek gelişiminde önemli unsurlardan biri. Tabi okulu sadece bina olarak ya da popüler ve zengin insanların gittiği yer olarak düşünürseniz, çocuğunuz için...