ÜZ Çocuklarda Dikkat Gelişiminde Duyuşsal Boyut Nasıl Desteklenir?

Dikkat konusunu yazmamı isteyen aile çok fazla. Bu konunun üz çocuğu olan ailelerde ciddi problem olması bizi de sorumlu olarak yazmaya itiyor. Ancak nasıl sorular alıyorum? Onu da belirtmek isterim. Bu soruların bilhassa test sınavlarında yapılan hatalar noktasına yoğunlaşması beni yeterince düşüncelere itiyor. Bunu da söylemeden geçemeyeceğim.

“Sınav öncesi ve sonrası birlikte soruları yaptığımızda hiç hata yapmıyor. Ama neden sınavda yapıyor”

Konu sınav olunca, not olunca, bir liseye ya da üniversiteye geçiş olunca aileler haklı olarak (aslında tam tersi) bu şekilde soruları bana yöneltiyorlar. Bir teknik, strateji var mı çalışalım? Diye soruyorlar. Tabi bu durum iki şekilde sorunu karşımıza çıkarıyor;

Birincisi; ailelere dikkat geliştirme seti diye ortaya konan ama sorunlu olduğunu düşündüğüm setlerin piyasada yer bulmasına,

İkincisi; illa bir sihirli strateji varmış gibi beklenti ile bazı kişilerin strateji geliştirdim diye bazı şeyler ortaya atmasına.

Ailelerin yanında olmaya çalışan onların çocuklarının birinci öğretmeni olmalarından dolayı aldanmamalarını ve çocuklarını kepaze etmemeleri düşünen biri olarak şunları söylemek istiyorum.

Google’a “attention activity”, “hidden Picture” “attention worksheets for kids” diye yazarsanız, birçok materyali bulabillirsiniz. Bunların olduğu kitaplara para ödemek konusunda karar size kalmış. Bunun dışında dikkatin ne olduğu konusunda, www.tez.yok.gov.tr. Bu adres Türkiye’nin tüm tezlerinin bulunduğu sitedir. Burada tarama kısmına “dikkat” yazarsanız, karşınıza birçok tez çıkacaktır. Bunlardan kalite açısından üstlerde olan üniversitelerde yapılmış tezleri incelerseniz, harika bilgiler ve etkinlikler bulacaksınız. Bilhassa “dikkat ve oyun” üzerinde durunuz. Çünkü her zaman dediğim şu sözü tekrar etmek istiyorum.

“Bağlamdan kopuk dikkat eğitimi olmaz, o yüzden dikkat geliştirmeye yönelik kitapları tavsiye etmiyorum”

Bu konuyu detaylı olarak açıklayabilirim. Ancak biraz kısaca üzerinde durmak istiyorum. Dikkat günlük hayatın içinde olan, kullandığımız bir becerimiz. Peki niye günlük hayattan soyutlaştırarak gelişsin ki? Şu olabilir; pilot olmanız, asker olmanız gerekecektir. O zaman dikkat geliştirme ile ilgili simülasyonlarla eğitim alabilirsiniz. Mümkünse gerçek eğitim almak daha iyi olacaktır. Tabi bunlar biraz daha ortaokul, lise dönemleri için. Onun dışında;

“Okul öncesi dönemde dikkat çalışmaları, çocuğun beyninin bütüncül gelişimi için bağlam temelli ve oyunlarla desteklenmiş olmalıdır”

Ancak okul öncesi kurumlarda, kağıt-kalem etkinlikleri ve dikkat setlerine bağlı eğitimleri sıkça görmekteyiz. Öyle bir kolaycılığın, farklılaştırmanın temel mantığına da uygun olmadan yapıldığı okul öncesi kurumlara çocuklarınızı göndermenin yararı olduğunu düşünmüyorum. Örneğin, çocuk okulun bahçesinde farklı türden yaprakları bulup, benzer olanları aynı karenin içerisine yapıştırma gibi bir görev verilmiş etkinlik, dikkat setlerinden 1000 kez daha yararlıdır, hayatın içindedir, bağlam yüklüdür, tüm duyulara hitap eder. Bir de bu yazımızın konusu olan “duygu” eklendi mi, harika olur dikkat gelişimi.

Tam duygu demeyelim aslında “duyuş” demeliyiz. Duygu ile duyuş arasında biraz fark var. Duygu, duyu organlarımızla çevreden aldığımız uyartıların işlenmesi sonucunda bizde oluşan durumdur. Bu durumlara karşı fizyolojik değişimler de meydana gelir. Duyuş ise biraz daha bilişe yakın olan üzerinde ciddi düşünmelerle gelişen bir durumdur. İlgilerimiz, tutumlarımız, inançlarımız duyuşsal özelliklerimizdir.

Şimdi dikkat ile duygu-duyuş arasındaki ilişkiye göz atalım biraz. Örneklerle açıklayalım. Toprak, üz tanısı almış bir çocuk olsun. Matematik yeteneği çok yüksek bir öğrencidir. Ancak matematik öğretmeninin kendisinin sorulara hemen yanıt vermesi, konuları çok iyi bilmesinden dolayı derste sıkılmasından dolayı uyarılar almaktadır. Öğretmeni matematik dersini üstün zekalı çocuklar için farklılaştırmamaktadır. Bunun birçok nedeni olabilir; bilmiyor olabilir, istemiyor ya da zor geliyor olabilir. Matematik öğretmeni ile Toprak anlaşamamaktadırlar. Bu durum Toprak’ın öncelikle öğretmenine olan tutumunun olumsuz olmasına, ardından da matematiğe ilişkin tutumunun olumsuz olmasına yol açmaktadır. Ailesi bu konuda çaresiz kalmaktadır. Matematikten özel ders aldırmaktadırlar. Özel ders öğretmeni Toprak’tan çok memnundur. Neden memnun olmasın ki, tüm soruları hızlıca yapan bir öğrencidir. Verdiği özel ders diğerlerine göre en kolayıdır. Ancak öze ders öğretmeni de sadece soru çözme üzerinde durduğu için Toprak ile kurduğu bir bağ yoktur. Şimdi ailenin bu çıkmazı bir başka çıkmaza daha yol açmaya başlamıştır. Toprak artık matematiği sevmemeye başlamıştır. En kolay soruları bile yanlış yapmaya başlamıştır. Neden oğlum? Dendiğinde. Cevap; dikkatimden kaçmış anne, şeklindedir. Aile, önce psikologlara gider. İlaç verirler. Aile okumalar yapmaktadır. Üz çocuklar ve dikkat eksikliği ile ilgili yazılardan, bu konunun normallerden farklı olduğunu öğrenir. Sonra ilacın olumsuz etkilerini farketmeye başlar. Artık düşünmeye başlar, acaba gerçekten çocuğumdaki dikkat eksikliği durumu bilişsel bir fonksiyon zayıflığından mı kaynaklanmaktadır? Bu soruların yanıtları aileyi Toprak’a daha doğru bir yardıma doğru yönlendirmeye başlar…

Bu örnekte de görüldüğü gibi aslında Toprak’ın dikkat ile ilgili probleminin nedeni, duyuşsal faktörlere bağlıdır. Toprak’ın matematik öğretmenine ve ardından matematik dersine ilişkin tutumunda olumsuza doğru gelişen durum aslında dikkat yetersizliğinin kök nedenidir. Toprağın tutumu, ilgisi ve hatta kendini değerli hissetmesi yani özdeğeri zarar görmüştür. Bunun tamir edilmesi gerekir. Yoksa sadece görüntüdeki durumla boşa zaman geçirilecektir.

Benzer durumların Türkçe dersinde de olduğunu görmekteyiz. Hatta bu durumun öğrenme güçlüğü olabileceğine yönelik de yorumlamalara çoğu zaman girilir. Öncelikle yukarıda bahsettiğim durum dikkate alınmalıdır.

Bir diğer konu ise üz çocuklar “karmaşıklık” tan hoşlanır. Karmaşıklığın ne olduğunu da farklılaştırılmış öğretim kitabımda detaylı olarak verdim. Sınıfta derslerin normallere uygun olarak yapılması bu öğrencilere yönelik olarak farklılaştırılması, bize sınıfta sanki dikkat problemleri olduğu şeklinde yorumlamaya götürür.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) farklı bir durumdur. Uzman psikiyatristler tarafından değerlendirilmelidir. Bununla ilgili olarak dikkat testleri kullanılır. Dikkat testlerindeki materyal ve sorular da aslında piyasadaki dikkat kitaplarının içeriğini oluşturur. Bu kısım çalışılırsa dikkat geliştirilir, diye düşünülür. Bilimde tümevarımsal ve tümdengelimsel yaklaşım olmak üzere iki yöntem vardır. İkisi de bilimsel bilginin oluşmasında sorunları olan yaklaşımlardır. Dikkat şudur deyip, dikkat şu ise onu da şu şekilde ölçeriz, o zaman da bu ölçtüğümüz şeyleri çalıştırırsak dikkati de geliştirmiş oluruz, şeklindeki yaklaşımı doğru bulmuyorum. Bu bir kısır döngüdür, en başında. Kendini aşamayan bir durumdur. Bunun yanında insan unsuruna makine şeklinde bir bakıştır.

Peki biz üstün zekalı çocukların asla benzer homojen grup olmayacağını söylemiştik. Örneğin duygusal üz çocuklar bambaşkadır.  Duygu onlar için önemlidir. Şimdi bu tip çocukların dikkat ve odaklanma problemlerini, duygu faktöründen yalıtılmış olarak nasıl geliştirebilirsiniz? Bu mümkün değildir.

Üstün zekalı çocuğun, ailesi ve okulu tarafından anlaşılmış ve kabul edilmiş hissi onun dikkat ve konsantrasyonunu önemli bir şekilde etkiler. O zaman bu yönünü göz ardı ederek dikkat geliştirmenin zor olacağını söylememiz gereklidir.

Çocuğunuzun özyeterliğini geliştirin.

Çocuk nerede ya da hangi alanda kendini yeterli hissederse orada daha dikkatli ve konsantrasyonu yüksek bir şekilde ilerler. Buna çok şahit olmuşsunuzdur. O zaman çocuk için küçük başarılar ve bu başarı için ortaya koyduğu çabanın takdir edilmesi özyeterlik inşasına katkı sunar…

Bizim üz çocuğumuzun duyuşsal alanın da olduğunu asla unutmadan hareket etmemiz gereklidir. Dikkat konusuna da bu yönden bakılmasının önemli olduğunu bu yazımda vurgulamak istedim. Çocuklarımız mutlu ve başarı olması için duyuşsal alanlarını geliştirmek için çabalamaya devam…

Doç. Dr. Hasan Said Tortop

Üstün/özel Yetenekliler Uzmanı

Hasan Said TORTOPhttps://yetenekvegitim.com
Doç.Dr. Hasan Said TORTOP kimdir Hasan Said TORTOP, yüksek lisans ve doktora çalışmalarını bilim eğitimi üzerine yapmıştır. Akademisyenliğe geçişi (2012) öncesi Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda fen bilimleri öğretmeni olarak çalışmıştır. Bunun son üç senesi üstün/özel yetenekli öğrencilerin eğitim gördüğü Bilim ve Sanat Merkezlerinde olmuştur.2012 yılında akademisyenliğe Bülent Ecevit Üniversitesi’nde (Zonguldak) başlamıştır. 2013 yılında Üstün Zekâlılar Eğitimi alanında Türkiye’deki ikinci dergiyi “Üstün Yetenekliler Eğitimi Araştırmaları Dergisi (UYAD) kurmuş ve editörlüğünü 2017 yılına kadar yapmıştır. Bunun yanında 2013 yılında Üstün Zekâlılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi (dergipark.gov.tr/jgedc) ve Üstün Yetenekli Genç Bilim İnsanları Eğitimi Dergisi (JEGYS) (dergipark.gov.tr/jegys) dergilerini kurmuş ve halen editörlüklerini yapmaktadır. Bu dergilerden JEGYS uluslararası bir dergi olup ingilizce olarak yayınlanmaktadır. 2013 tarihinde özel yetenekli çocukların eğitimi için Özel Eğitim Hizmetleri Araştırma ve Uygulama Merkezi’ni kurmuştur. Bu merkez bünyesinde Türkiye’deki özgün iki programdan biri olan Üstün Yetenekliler Üniversite Köprüsü Eğitim Programı (ÜYÜKEP) Modeli’ni hayata geçirmiştir. Halen İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde Özel Eğitim Bölümü Öz Yetenekliler Eğitimi Anabilim Dalı Başkanı olarak çalışmaktadır. “Üstün Zekâlılar Eğitimde Farklılaştırılmış Öğretim Müfredat Farklılaştırma Modelleri”, “Üstün Yetenekliler Üniversite Köprüsü Eğitim Programı ÜYÜKEP Modeli” ve “Bilgin ve İlgin Bilimsel Araştırma Projesi Yapıyor” adlı kitapları yayınlanmıştır. Bu zamana kadar 40 a yakın ulusal ve uluslararası makalesi yayınlanmış, 10 a yakın proje yürütücülüğü yapmıştır. Çalışma alanları; üstün/özel yetenekliler eğitimi, farklılaştırılmış öğretim, bilim eğitimi şeklindedir. Projeler Zonguldak Jeobilim Okulu – TÜBİTAK Projesi - Yürütücü Batı Karadeniz Proje Fikrini Arıyor - TÜBİTAK Projesi- Yürütücü Üstün Yeteneklilerin Eğitiminde Çağdaş Yaklaşımlar-Proje Danışmanlık Eğitimi- TÜBİTAK Projesi- Yürütücü Üstün Yeteneklilerin Eğitiminde Çağdaş Yaklaşımlar - TÜBİTAK Projesi- Yürütücü Üstün Yetenekli Öğrencilere Yönelik Fen ve Mühendislik Uygulamaları (STEM) Eğitimi- TÜBİTAK Projesi- Yürütücü İdari Görevler Bülent Ecevit Üniversitesi Özel Eğitim Hizmetleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü (2012- 2017) Bülent Ecevit Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi, Özel Eğitim Bölüm Başkanı (2015- 2017) İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölüm Başkanı (2017 halen) Editörlük Üstün Yetenekliler Eğitimi Araştırmaları Dergisi (Journal of Gifted Education Research) web sitesi: www.uyad.beun.edu.tr – Kurucu ve Editör (2013 - 2017) www.uyad.beun.edu.tr Journal for the Education of Gifted Young Scientists. Web sitesi: www.jegys.org – Kurucu ve Editör (2013- Halen) www.jegys.org Üstün Zekâlılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi Web sitesi: www.jgedc.org – Kurucu ve Editör (2014- Halen) www.jgedc.org Yükseköğretim ve Bilim Dergisi Web sitesi: www.higheredu-sci.beun.edu.tr Yardımcı Editör (2012- 2017) Ödüller Bülent Ecevit Üniversite Bilim ve Hizmet Ödülleri (2013). Sosyal Bilimler Alanında En Çok Yayın Yapan Akademisyen Ödülü (ikincilik). Makaleler Üstün Yetenekliler Eğitimi 6 Yabancı 24 Ulusal makale Kitaplar Üstün yetenekliler üniversite köprüsü eğitim programı ÜYÜKEP Model. Üstün zekâlılar eğitiminde farklılaştırılmış öğretim müfredat farklılaştırma modelleri Bilgin ve İlgin Bilimsel Araştırma Projesi Hazırlıyor Yaratıcı Anneye Sihirli Notlar Geleceğin Bilimi Genetik (Tematik Ünite) Bilişsel Alan Yeteneği Boyama ve Etkinlik Kitabı Temel Kodlama Becerileri Eğitimler 11-15 Aralık 2017 MEB Özel Eğitim Genel Müdürlüğü- Özel Yetenekli Öğrenciler Eğitici Eğitimi ve Program Geliştirme Çalıştayı- 130 BİLSEM öğretmenine Farklılaştırılmış Öğretim Tasarımı Hazırlama Eğitimi- Değişik Kurumlarda yaklaşık 1000 Öğretmene www.farklilastirilmisogretim.com Etimesgut İlçe MEM- Üstün Yetenekliler Eğitimci Eğitimi STEM Eğitimi Yetenek Geliştiren Aile Eğitimi Danışmanlıklar Türkiye’deki farklı kolejlere Seminerler TEVİTÖL - FMV Işık Okulları Küçük Prens Okulları TV Programları Zonguldak Yerel TV EGTYayin ÜLKE TV E-mail: hasantortop@aydin.edu.tr Telefon: 0505 3835795 Danışmanlık Almak İçin: https://gencbilgegitimdanismanlik.com/randevu/

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Popüler Yazılarımız

Okul Seçimi ve Değiştirmede Nelere Dikkat Etmeliyiz?

Okul, çocuğun yetenek gelişiminde önemli unsurlardan biri. Tabi okulu sadece bina olarak ya da popüler ve zengin insanların gittiği yer olarak düşünürseniz, çocuğunuz için...
- Advertisment -