Üstün Zekalı Çocuklarda Stresin Stresini Bir Başka Stres ile Yok Etmek

Stres, birçok insanda olumsuz etkilere neden olur? Ancak, belli düzeyde stresin olması gerektiği uzmanlar tarafından söylenir. Evet vücudumuzdaki kaslara da baktığımızda belli düzeyde gerilmişlerdir. O durum onların sağlığı için gereklidir. Metabolizmanın bir bütün olarak belli bir streste olması gerekir. Konun bu olmadığını, ÜZ çocuklarda stresin nasıl bir etki yarattığını açıklamaya çalışacağım.

Bir kere mekanizmanın çok hassas olduğu hep söyledim. Hassasiyetin nedeni yaratılışlarından gelmektedir. O yüzden bazı insanların “boş ver takma”,  “böyle her şeyi umursarsan senin için iyi olmaz” dedikleri söylemlerin ÜZ kişilerde boş telkinler olduğunu söylemekle başlayayım. Bunu demenizin hiçbir yararı olmadığı gibi kişiyi kendinizden soğutması da mümkün. Çünkü anlaşılmak isteyen birey anlaşılmadığını hissettiğinde kaçışa girer. Bu kaçış ya anlaşılacağı bir yere ya da hiç kimsenin olmadığı bir sığınağa olur.

Bir stres kaynağı var ve karşımıza bir başka stres kaynağı da devreye giriyor o zaman. Farklı bir boyutta seyrediyor olaylar, ancak biz bunu aynı boyuttaymış gibi algılıyoruz. Bizim boyutumuz geçişler arasındaki zorluk nedeniyle stresin neden olduğu ayrı bir stres olarak karşımıza çıkıyor.

Yani stresin stresi.

Peki bunu nasıl çözümleyebileceğiz. Sorun öncelikle bunu anlamak ile başlıyor. Yukarıda bunu anlatmaya çalıştım biraz. Ya stres kaynağını yok edeceksiniz. Bunun ise olması zor, hatta imkansız. O zaman stresin neden olduğu stresin üzerine biraz çalışmamız lazım.

Bunu da bilinçli bir aile iseniz azaltabilirsiniz. Ancak bu durum yine stresi yok etmeyecektir. O zaman stresin stresi üzerinde bir şeyler yapalım. Neden yapalım şimdi onu anlatalım. Kulak zarını biliyoruz. Ses dalgaların kuvveti nedeniyle titreşir ve bunu kulak içindeki mekanizma aracılığıyla beyne ileterek ses halinde algılamamızı sağlar. Kulağımıza gelen ses kulak zarını devamlı bir stres haline sokar. Ancak çok güçlü bir ses geldiğinde bu stres artık kulak zarının dayanamayacağı noktaya ulaşır. Yani stres artık kulak zarı için kötü bir son için ciddi bir stres yaratır. Yani stresin stresi oluştur. Bu durumda bir başka kanal olan östaki borusu devreye girer ve ağzımıza açılan kısmı ile açık hava basıncı (başka bir stres) ile ters yönde bir başka strese sokar. Bu ise bir dengelenmeyi sağlayacağı için kulak zarının zarar görmesini engeller.

Buradaki metafor bize acaba bir çıkış yolu için ışık olabilir mi? Bunu bir düşünelim. ÜZ çocuk üzerinden bir örnekle yola çıkalım. Sınavdan düşük not almak, hedeflediği okulu kazanamamak bir stres kaynağıdır. Bunun sebebiyle de ailenin de ayrıca bir stres etkisi var. İki kat üzerinde stres olduğunu görüyoruz. Tüm bu streslerin neden olduğu sanki sanal bir stres de ÜZ çocuğun beklentileri karşılayamayacağını düşünmesi nedeniyle hayali bir kitlenin onun kendiliğine (benliğine) uyguladığı hayali bir stresi de doğurur. Şimdi stres kaynağına etki edemiyoruz. Çünkü ya kazanacak ya da kazanacak. Ya yüksek not alacak ya da yüksek not alacak. O zaman stresin ortaya çıkardığı strese bir başka stres kaynağını ters yönde göndererek dengeleme yapılabilir mi?

Bu nasıl olacak peki?  Birincisi bu sanal kitleye karşı “bana karışmayın. Her şey o okulları kazanmak değil, önemli olan yaratıcılık, kendini kabul ettirmek..” gibi psikolojik savunma mekanizmalarını ortaya koymak. Bunu müthiş zekaları ile ÜZ çocuklar ailelerine karşı yaparlar. Bu ise olaya bilinçsizce bakan aileler için “Evet doğru bu heralde bu zamanda” gibi bir bakışla kendilerinin ürettiği bu stres kaynağını etkisini azaltır. Ama bu durum ÜZ için bir yalancı kalkandır. Bunu bilir kendisi de. Bu iki şekilde kendinde değişikliğe sebep olur. Birincisi bu duruma kendini de inandırarak başarısızlığı kabul ve yeteneklerinin sönmesini izlemek. Diğeri de kendine alan açarak güçlenmek. İkincisinin olmasını arzu ediyoruz tabii ki.

Bunu bir fıkra ile daha kolay anlaşılması için süsleyelim. Nasrettin hocanın birine borcu var ödeyecek durumu yok. Her seferinde adam istiyor. Borcunu vereceksin dimi, ne zaman vereceksin bak… Nasrettin hoca ise borcunu ödemek zorunda olmanın müthiş baskısı ve stresi içinde hep. Bunu da ona ciddi zarar veriyor. Dayanılacak durumda değil artık. Bir de itibarlı biri olmasından dolayı da halk ne der, onun da stresi var. Neyse dayanamıyor ve pencereyi açmasını istiyor eşine ve avazı çıktığı kadar bağırıyor. “borcumu ödemiyorum…”

Eşi; naptın hoca diyor. O da “artık düşünmeyeceğim o düşünsün borcumu ödemeyeceğimi” diyor.

İkincisi ise metafordaki gibi bir başka kanaldan başka bir stres ile stresin etkisini dengeleyebilir miyiz? Bu başka kanal ne olabilir. Düşünelim ki çocuk kazandı, okula girdi. Oradan ise yurtdışına okuma kararı alabilecek, ya da o okulda aslında kendisi ile çelişen başka bir kimlikte biri olma durumu ile karşı karşıya kalabilecek. Bu ise anne-babayı başka bir strese sokacaktır. Çünkü, çocuğunun kendinden uzaklaşması gibi bir durum onları da ciddi strese sokacaktır. Bu stres ise önceki olan stresin tam da zıddında bir stresi doğurur ve dengeleme etkisi yapar. Bu durumda artık ÜZ çocuğumuz en azında kendi doğal stresinin etkisi ile karşı karşıyadır. Bunu ise kendi otokontrolünde olan durum ile çözmesi veya tolere etmesi mümkündür.

Bu anlattıklarımın tersini de düşünmeniz mümkündür. Çok rahatlıkla iyi bir okulu kazanması mümkün olan çocuğu için uzaklaşmasın diye “hayır yanımda olsun burada herhangi bir yeri kazansın yeter” diyen çok aile gördüm. Çocukta bulunduğu ilin en iyi okulunu kazanması ise yine stres kaynağı olarak durmaktadır kenarda. Dengeleyici stres kaynağı ise “burada olursa belki bizimle çatışır ve soğur”, “kendi yeteneklerini yanımızda geliştiremeyebilir” olabilir.

Evet ÜZ çocuk için stres asla vazgeçilmezdir. Stresin kontrol edilebilecek halde olunması elbetteki asıl istediğimiz durum. Ancak ÜZ çocuklar için süreçlerin normaller gibi işlemediğini her zaman söyledim. O yüzden mekanizmanın nasıl çalıştığını bildiğimiz için nasıl çözümler üretebileceğimizi de bilmek için kafa yormamız gerekmektedir.

O zaman stresi kontrol edebildiğimizde ya da stresin etkisini yok eden başka stres kaynakları üretebildiğimizde güçlü olabiliriz. Gücü yanımıza alabilirsek de yeteneğin ortaya çıkışını daha kolay sağlayabiliriz.

Üstün/özel Yetenekliler Uzmanı

Doç. Dr. Hasan Said TORTOP

Hasan Said TORTOPhttps://yetenekvegitim.com
Doç.Dr. Hasan Said TORTOP kimdir Hasan Said TORTOP, yüksek lisans ve doktora çalışmalarını bilim eğitimi üzerine yapmıştır. Akademisyenliğe geçişi (2012) öncesi Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda fen bilimleri öğretmeni olarak çalışmıştır. Bunun son üç senesi üstün/özel yetenekli öğrencilerin eğitim gördüğü Bilim ve Sanat Merkezlerinde olmuştur.2012 yılında akademisyenliğe Bülent Ecevit Üniversitesi’nde (Zonguldak) başlamıştır. 2013 yılında Üstün Zekâlılar Eğitimi alanında Türkiye’deki ikinci dergiyi “Üstün Yetenekliler Eğitimi Araştırmaları Dergisi (UYAD) kurmuş ve editörlüğünü 2017 yılına kadar yapmıştır. Bunun yanında 2013 yılında Üstün Zekâlılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi (dergipark.gov.tr/jgedc) ve Üstün Yetenekli Genç Bilim İnsanları Eğitimi Dergisi (JEGYS) (dergipark.gov.tr/jegys) dergilerini kurmuş ve halen editörlüklerini yapmaktadır. Bu dergilerden JEGYS uluslararası bir dergi olup ingilizce olarak yayınlanmaktadır. 2013 tarihinde özel yetenekli çocukların eğitimi için Özel Eğitim Hizmetleri Araştırma ve Uygulama Merkezi’ni kurmuştur. Bu merkez bünyesinde Türkiye’deki özgün iki programdan biri olan Üstün Yetenekliler Üniversite Köprüsü Eğitim Programı (ÜYÜKEP) Modeli’ni hayata geçirmiştir. Halen İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde Özel Eğitim Bölümü Öz Yetenekliler Eğitimi Anabilim Dalı Başkanı olarak çalışmaktadır. “Üstün Zekâlılar Eğitimde Farklılaştırılmış Öğretim Müfredat Farklılaştırma Modelleri”, “Üstün Yetenekliler Üniversite Köprüsü Eğitim Programı ÜYÜKEP Modeli” ve “Bilgin ve İlgin Bilimsel Araştırma Projesi Yapıyor” adlı kitapları yayınlanmıştır. Bu zamana kadar 40 a yakın ulusal ve uluslararası makalesi yayınlanmış, 10 a yakın proje yürütücülüğü yapmıştır. Çalışma alanları; üstün/özel yetenekliler eğitimi, farklılaştırılmış öğretim, bilim eğitimi şeklindedir. Projeler Zonguldak Jeobilim Okulu – TÜBİTAK Projesi - Yürütücü Batı Karadeniz Proje Fikrini Arıyor - TÜBİTAK Projesi- Yürütücü Üstün Yeteneklilerin Eğitiminde Çağdaş Yaklaşımlar-Proje Danışmanlık Eğitimi- TÜBİTAK Projesi- Yürütücü Üstün Yeteneklilerin Eğitiminde Çağdaş Yaklaşımlar - TÜBİTAK Projesi- Yürütücü Üstün Yetenekli Öğrencilere Yönelik Fen ve Mühendislik Uygulamaları (STEM) Eğitimi- TÜBİTAK Projesi- Yürütücü İdari Görevler Bülent Ecevit Üniversitesi Özel Eğitim Hizmetleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü (2012- 2017) Bülent Ecevit Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi, Özel Eğitim Bölüm Başkanı (2015- 2017) İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölüm Başkanı (2017-2019) Editörlük Üstün Yetenekliler Eğitimi Araştırmaları Dergisi (Journal of Gifted Education Research) web sitesi: www.uyad.beun.edu.tr – Kurucu ve Editör (2013 - 2017) www.uyad.beun.edu.tr Journal for the Education of Gifted Young Scientists. Web sitesi: www.jegys.org – Kurucu ve Editör (2013- Halen) www.jegys.org Üstün Zekâlılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi Web sitesi: www.jgedc.org – Kurucu ve Editör (2014- Halen) www.jgedc.org Yükseköğretim ve Bilim Dergisi Web sitesi: www.higheredu-sci.beun.edu.tr Yardımcı Editör (2012- 2017) Ödüller Bülent Ecevit Üniversite Bilim ve Hizmet Ödülleri (2013). Sosyal Bilimler Alanında En Çok Yayın Yapan Akademisyen Ödülü (ikincilik). Makaleler Üstün Yetenekliler Eğitimi 6 Yabancı 24 Ulusal makale Kitaplar Üstün yetenekliler üniversite köprüsü eğitim programı ÜYÜKEP Model. Üstün zekâlılar eğitiminde farklılaştırılmış öğretim müfredat farklılaştırma modelleri Bilgin ve İlgin Bilimsel Araştırma Projesi Hazırlıyor Yaratıcı Anneye Sihirli Notlar Geleceğin Bilimi Genetik (Tematik Ünite) Bilişsel Alan Yeteneği Boyama ve Etkinlik Kitabı Temel Kodlama Becerileri Eğitimler 11-15 Aralık 2017 MEB Özel Eğitim Genel Müdürlüğü- Özel Yetenekli Öğrenciler Eğitici Eğitimi ve Program Geliştirme Çalıştayı- 130 BİLSEM öğretmenine Farklılaştırılmış Öğretim Tasarımı Hazırlama Eğitimi- Değişik Kurumlarda yaklaşık 1000 Öğretmene www.farklilastirilmisogretim.com Etimesgut İlçe MEM- Üstün Yetenekliler Eğitimci Eğitimi STEM Eğitimi Yetenek Geliştiren Aile Eğitimi Danışmanlıklar Türkiye’deki farklı kolejlere Seminerler TEVİTÖL - FMV Işık Okulları Küçük Prens Okulları TV Programları Zonguldak Yerel TV EGTYayin ÜLKE TV E-mail: hasansaid@yahoo.com Telefon: 0505 3835795 Danışmanlık Almak İçin: https://gencbilgedanismanlik.com/randevu/

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Popüler Yazılarımız

Üstün Zekalı Çocuklarda Stresin Stresini Bir Başka Stres ile Yok Etmek

Stres, birçok insanda olumsuz etkilere neden olur? Ancak, belli düzeyde stresin olması gerektiği uzmanlar tarafından söylenir. Evet vücudumuzdaki kaslara da baktığımızda belli düzeyde gerilmişlerdir....