Çocuğuma Zeka Testi Yaptırmalı Mıyım?

Size hemen evet veya hayır diye yanıt vermek isterdim. Öncelikle konuyu ele alalım. Çünkü karar sizin. Zekâ testi nereden çıktı? Alfred Binet adında bir bilim insanı tarafından Fransa’da zihinsel engelli çocukların belirlenmesi için geliştirildi. 1916 yılında bu testin geliştirilmesi milattır ama öncesinde insan zekâsı psikoloji biliminin gelişmesi açısından önemli bir konu olmuştur. Halen de öyle aslında. Aslında ana konu değildir. Ana konu “öğrenme” dir. Eğitimin konusu ama psikoloji, ilk başlarda yardımcı bir bilim. Şu an ise psikoloji bilimi eğitim sektörünün içine iyice girmek istiyor. Ancak ilerleyen zamanlarda buna çok da fazla müsaade etmememiz gerektiğini yazılarımda ele alacağım. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite diye kavramsallaştırılan durumla ilgili yazımla buna başladım.

Zekâ Testleri Nereden Çıktı?

18 ve 19. yy da temel paradigma bir şeyin bilim olması için onun deneye ve gözleme konu olması şeklinde. Wundt isminde bir bilim insanı ilk çalışmasında, duyu organı keskinliği ile zekâ arasında ilişki olduğunu öne sürüyor. Neden? Çünkü beynin dışa açılan penceresi bunlar, bunlar iyiyse beyin gelişir. Burada hata yapıyor Wundt, ama doğru yaptığı tek şey laboratuvar ortamında bilimin yöntemlerini kullanması.

Sonra Spearman adında bir bilim insanı zekânın tek boyutlu olmaması gerektiğini ortaya atıyor. Aslında zekâyı anlamamızı sağlayan birçok özel yetenek olduğunu savunuyor. Doğru mu? Doğru .Bugünkü zekâ testleri hala bu doğrunun üzerine kurulu. Birçok alt testten oluşur zekâ testleri.

Sonrasında ilk zekâ testi çalışması ve bunun Amerika’da yeniden revizyonu yapılıyor. Bugün Standford Binet diye bildiğimiz zekâ testi karşımıza çıkıyor. Bu zekâ testi hala geliştirilmektedir. Dikkat edelim. Zekâ testleri ilk çıkışı itibariyle zihinsel yetersizliği olan bireyleri belirlemek için ortaya atılıyor. Buradan ne demek istiyorum. Üstün zekâlıları belirlemek için değil. O yüzden düşüncem şu;

Şu an ki testler bence “Üstün zekâlı bireyleri belirlemek için yetersiz, çünkü çıkış noktası yanlış”

Zekâ ile İlgili Yeni Bir Şey Var mı?

Peki bu zeka testleri evrim geçirmiyor mu? Evet geçiriyor tabii ki. Thurstone’un zekânın ne olduğu ile ilgili kuramında 3 boyutta ele alıyor zekâyı. Bunlardan biri ise sosyallik yani duygusal yön. 1990’lı yıllarda duygusal zekâ olarak karşımıza çıkan bu zeka yeni bir şey olmadığı gibi ayrı bir zekâ da değil. Hele ki Gardner’ın Çoklu Zekâ’sı da ta ilk başından zeka ile ilgili tartışmalarda zaten var, yeni bir şeyde değil. Çoklu zekânın ise doğru olduğu ve kabul gördüğü ile ilgili tartışmalar çok. Eğer zekâlarımız beynimizde ayrı ayrı olsaydı, bu farklı zekâlarımız arasında ilişki olmazdı. 10 yıldır üstün zekâlı çocukları gözlemleyen biri olarak şunu söyleyebilirim; üstün zekâlı öğrencilerimin çoğu birçok alanda ileride. Bu durum ise çoklu zekâyı geçersiz kılıyor.

Yeni bir şey ne peki? Yeni olan 1960-70’li yıllarda ortaya atılan “akıcı ve kristalize zekâ” kavramları. Ne demek bunlar, bizim deneyimleyerek geliştirdiğimiz zekâmız kristalize zekâ, bizim doğuştan getirdiğimiz problem çözme yeteneğimizi yordayan ise akıcı zekâ. Bu nereden çıktı? Şimdi bir çocuk düşünelim, ailesi zengin, her türlü imkânı var ve ailesi çocuğunu doğduğu andan itibaren birçok etkileşime sokuyor, akıl zekâ oyunları oynatıyor, dikkat eksersizleri yaptırıyor. Bu çocuk çok az etkileşime giren çocuktan daha yüksek zekâ gelişimi gösterir (tek yumurta ikizi olduğunu varsayalım).

O zaman bir sorun var ortada. O da bizim ölçtüğümüz ne peki? Kristalize zeka mı? Akıcı zekâ mı?  “Zengin daha zengin, fakir daha fakir olur”düşüncesinde olduğu gibi bir haksızlık oluşacak hep. Bunu gören bilim insanları hemen zekâ testlerinde düzeltmeye gidiyorlar. Bu düzeltme yerinde bir gelişme.

Bir diğer gelişme ise Luria adındaki bir psikoloğun 1970’ler ortaya attığı bir görüş. Bu görüşe göre zekâ; planlama, dikkat, eş zamanlı işlemler ve sıralı işlemler yapmak demek (PASS Teorisi). Planlamayı yazılıma benzetelim, dikkati enerjinin yoğunlaşmasına, eş zamanlı işleri bilgisayarın çekirdek sayısına yani çok iş yapabilmesine, sıralı işlemleri ise algoritma yada kodlamaya. Bu kuram nereden çıktı? Bence o yıllar bilgisayar teknolojisi yeni yeni gelişiyor ve bilim insanları bugün ki bilgisayarlara benzetiyorlar. Bu görüşe uygun olan zekâ testi olan CAS geliştiriliyor. Ancak bu görüş de bilgisayarın çalışmasının beynin çalışmasının tıpatıp aynı olmadığı için bence çok da geçerli değil. Ancak, zihinsel geriliği olan, öğrenme güçlüğü olan çocuklarda çalışabilir bu görüş.

Başka bir gelişme ise Sternberg adındaki bilim insanının “Başarılı zekâ” diye ortaya attığı görüş. İnsanda 3 tip zekâ vardır diyor, birincisi sorunları görmeye yarar buna“Analitik zekâ” denir, diğeri bu sorunlara çözüm üretmeye yarar buna “Yaratıcı zekâ” denir, en sonuncusu ise bu çözüme ikna etmeye yarar buna da “Pratik zekâ” denir. Bu zekâ görüşü büyük oranda doğru ama nerede? Amerika gibi kapitalizmin çok derin hissedildiği toplumlarda. Şu an bu zekâ görüşü ile ilgili 8 ülkede çalışmaların olduğunu bir bilim insanından duydum. Bu durum zekâ testlerini kökten değiştireceğe benziyor.

Yerli Zekâ Testi Olur mu?

Olmaz. Sizin zekâ testinizin yerli olması için zekâ ile ilgili kuramınızın olması lazım öncelikle. O da yok ne yazık ki. O yüzden bu tür haber ve yazılar yanlış. Kuramcılara ihtiyacımız olduğu açık. Zekânın ne olduğunu betimlemeye çalışan görüşlerin ortaya konması lazım. Ancak mevcut görüşlerin geçerli olduğunu düşündüğümüzde,bu görüşlere dayalı zekâ testi geliştirmeniz lazım. Buna mecburuz.

Zekâ Testlerinde Sınıflandırma Var mı?

Zekâ testleri, bireysel ve grup zekâ testleri olarak iki grupta ele alınmaktadır. Bireysel zekâ testleri uzun zaman alıyor (45 dk ile 1 saat) bir kişiye yapılıyor, bu da maliyetli. Grup testleri ise çok kişiye uygulanabilir. Önce grup testi yapılarak, ardından bireysel testlerle üstün zekâlılık tanılaması yapılıyor genelde. Raven Testi grup testi, WISC-IV ise bireysel test.

Peki Zekâ Testi Yapılmalı mı?

Çocuğumuzda anormal bir durum varsa zekâ testi yapılır. Örneğin, öğrenmede sıkıntıları varsa, erken okuma yazma, sınıf içinde uyumsuzluk, sıkılma eşlik ediyorsa bu çocuk acaba neden böyle diye zekâ testi yapılabilir. Ben çoğu yerde söylüyorum. Zekâ test,yaptırmanıza gerek yok. Nedeni ise üstün zekâlılık çıktı diyelim. Bunun olumsuz yönleri ile baş edebilecek miyiz? Bu çocuk için uygun kalite eğitim alabileceği eğitim programları var mı? Etiketlemenin olumsuz yönlerine karşı rehberlik ve destek alabileceğimiz durum oluşur mu? Öğretmenler bu konuda yeterince farkındalık sahibi mi? Okullar buna yönelik strateji gelişmişler mi?  Gibi birçok sorunun yanıtlanması gerekiyor.Bu sorularının yanıtlarının olumlu olduğunu düşünenler zekâ testi yaptırabilirler. Bu onlara kalmış bir şey. Zekâ testi yaptıranlara şu tavsiyemi yapmak isterim.Test sonuçlarında çocuğunuzun zekâ ile ilgili birçok alanı ile ilgili puanlar karşımıza çıkacaktır. Bunlar ise bize şu fikri verebilir, zekânın alt boyutlarında zayıf olan alanlara yönelik destekleyici, güçlendirici çalışmalar yapmalıyım. Bu şekilde bir bakış açısı oldukça yararlı olacaktır.

Üstün/Özel Yetenekliler Uzmanı

Doç. Dr. Hasan Said Tortop

Not: En güncel zeka testleri  Genç Bilge Danışmanlık’ta yapılmaktadır. 

Hasan Said TORTOPhttps://yetenekvegitim.com
Doç.Dr. Hasan Said TORTOP kimdir Hasan Said TORTOP, yüksek lisans ve doktora çalışmalarını bilim eğitimi üzerine yapmıştır. Akademisyenliğe geçişi (2012) öncesi Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda fen bilimleri öğretmeni olarak çalışmıştır. Bunun son üç senesi üstün/özel yetenekli öğrencilerin eğitim gördüğü Bilim ve Sanat Merkezlerinde olmuştur.2012 yılında akademisyenliğe Bülent Ecevit Üniversitesi’nde (Zonguldak) başlamıştır. 2013 yılında Üstün Zekâlılar Eğitimi alanında Türkiye’deki ikinci dergiyi “Üstün Yetenekliler Eğitimi Araştırmaları Dergisi (UYAD) kurmuş ve editörlüğünü 2017 yılına kadar yapmıştır. Bunun yanında 2013 yılında Üstün Zekâlılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi (dergipark.gov.tr/jgedc) ve Üstün Yetenekli Genç Bilim İnsanları Eğitimi Dergisi (JEGYS) (dergipark.gov.tr/jegys) dergilerini kurmuş ve halen editörlüklerini yapmaktadır. Bu dergilerden JEGYS uluslararası bir dergi olup ingilizce olarak yayınlanmaktadır. 2013 tarihinde özel yetenekli çocukların eğitimi için Özel Eğitim Hizmetleri Araştırma ve Uygulama Merkezi’ni kurmuştur. Bu merkez bünyesinde Türkiye’deki özgün iki programdan biri olan Üstün Yetenekliler Üniversite Köprüsü Eğitim Programı (ÜYÜKEP) Modeli’ni hayata geçirmiştir. Halen İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde Özel Eğitim Bölümü Öz Yetenekliler Eğitimi Anabilim Dalı Başkanı olarak çalışmaktadır. “Üstün Zekâlılar Eğitimde Farklılaştırılmış Öğretim Müfredat Farklılaştırma Modelleri”, “Üstün Yetenekliler Üniversite Köprüsü Eğitim Programı ÜYÜKEP Modeli” ve “Bilgin ve İlgin Bilimsel Araştırma Projesi Yapıyor” adlı kitapları yayınlanmıştır. Bu zamana kadar 40 a yakın ulusal ve uluslararası makalesi yayınlanmış, 10 a yakın proje yürütücülüğü yapmıştır. Çalışma alanları; üstün/özel yetenekliler eğitimi, farklılaştırılmış öğretim, bilim eğitimi şeklindedir. Projeler Zonguldak Jeobilim Okulu – TÜBİTAK Projesi - Yürütücü Batı Karadeniz Proje Fikrini Arıyor - TÜBİTAK Projesi- Yürütücü Üstün Yeteneklilerin Eğitiminde Çağdaş Yaklaşımlar-Proje Danışmanlık Eğitimi- TÜBİTAK Projesi- Yürütücü Üstün Yeteneklilerin Eğitiminde Çağdaş Yaklaşımlar - TÜBİTAK Projesi- Yürütücü Üstün Yetenekli Öğrencilere Yönelik Fen ve Mühendislik Uygulamaları (STEM) Eğitimi- TÜBİTAK Projesi- Yürütücü İdari Görevler Bülent Ecevit Üniversitesi Özel Eğitim Hizmetleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü (2012- 2017) Bülent Ecevit Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi, Özel Eğitim Bölüm Başkanı (2015- 2017) İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Bölüm Başkanı (2017-2019) Editörlük Üstün Yetenekliler Eğitimi Araştırmaları Dergisi (Journal of Gifted Education Research) web sitesi: www.uyad.beun.edu.tr – Kurucu ve Editör (2013 - 2017) www.uyad.beun.edu.tr Journal for the Education of Gifted Young Scientists. Web sitesi: www.jegys.org – Kurucu ve Editör (2013- Halen) www.jegys.org Üstün Zekâlılar Eğitimi ve Yaratıcılık Dergisi Web sitesi: www.jgedc.org – Kurucu ve Editör (2014- Halen) www.jgedc.org Yükseköğretim ve Bilim Dergisi Web sitesi: www.higheredu-sci.beun.edu.tr Yardımcı Editör (2012- 2017) Ödüller Bülent Ecevit Üniversite Bilim ve Hizmet Ödülleri (2013). Sosyal Bilimler Alanında En Çok Yayın Yapan Akademisyen Ödülü (ikincilik). Makaleler Üstün Yetenekliler Eğitimi 6 Yabancı 24 Ulusal makale Kitaplar Üstün yetenekliler üniversite köprüsü eğitim programı ÜYÜKEP Model. Üstün zekâlılar eğitiminde farklılaştırılmış öğretim müfredat farklılaştırma modelleri Bilgin ve İlgin Bilimsel Araştırma Projesi Hazırlıyor Yaratıcı Anneye Sihirli Notlar Geleceğin Bilimi Genetik (Tematik Ünite) Bilişsel Alan Yeteneği Boyama ve Etkinlik Kitabı Temel Kodlama Becerileri Eğitimler 11-15 Aralık 2017 MEB Özel Eğitim Genel Müdürlüğü- Özel Yetenekli Öğrenciler Eğitici Eğitimi ve Program Geliştirme Çalıştayı- 130 BİLSEM öğretmenine Farklılaştırılmış Öğretim Tasarımı Hazırlama Eğitimi- Değişik Kurumlarda yaklaşık 1000 Öğretmene www.farklilastirilmisogretim.com Etimesgut İlçe MEM- Üstün Yetenekliler Eğitimci Eğitimi STEM Eğitimi Yetenek Geliştiren Aile Eğitimi Danışmanlıklar Türkiye’deki farklı kolejlere Seminerler TEVİTÖL - FMV Işık Okulları Küçük Prens Okulları TV Programları Zonguldak Yerel TV EGTYayin ÜLKE TV E-mail: hasansaid@yahoo.com Telefon: 0505 3835795 Danışmanlık Almak İçin: https://gencbilgedanismanlik.com/randevu/

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

Popüler Yazılarımız

Üstün Zekalı Çocuklarda Stresin Stresini Bir Başka Stres ile Yok Etmek

Stres, birçok insanda olumsuz etkilere neden olur? Ancak, belli düzeyde stresin olması gerektiği uzmanlar tarafından söylenir. Evet vücudumuzdaki kaslara da baktığımızda belli düzeyde gerilmişlerdir....